آيت الله العظمي يوسف صانعي كه اگر اظهارات امام خميني(ره) درباره اش مبني بر اين كه » من آقاي صانعي را مثل يك فرزند، بزرگ كرده ام « انتشار نمي يافت معلوم نبود به خاطر نظرات نوگرايانه و انتقادي اش چه برخوردي با وي مي شد. صبح دوشنبه 30 مرداد در خيابان تهران با او هم صحبت شديم.

    حضرت آيت ا... كه اينك هفتاد بهار را پشت سرگذاشته اند از اظهار نظر صريح در خصوص مسائل سياسي مگر زماني كه خارج از وقت مصاحبه بود پرهيز مي كرد. اما گاه چنان نسبت به حملات مخالفان جامعه مدني ايران بر مي آشفت كه صريحا نسبت به اوضاع خرده مي گرفت.

   آيت الله با ورود خبرنگاران از جاي برخاست، تمام قد براي عرض سلام ايستاد و خوش آمد گفت. آيت الله كه سر شوخ طبعي و مطايبه ي بسيار داشت به همين روش از پاسخ برخي سؤالات خودداري ورزيد.

   ايشان فقيه نوخواهي است كه در ديه، ولايت و قضاوت تفاوتي بين زن و مرد قائل نيست و حق انتخاب شدن زن به عنوان رئيس جمهور را به رسميت مي شناسد. خون بهاي مسلمان و غير مسلمان را مساوي مي داند. امر به معروف و نهي از منكر را فقط در حد نصحيت و ارشاد واجب مي داند و خارج از آن در حد تهديد و ضرب را به شدت مورد نكوهش قرار مي دهد.

   وي با استناد به حرمت عمل و مال مسلمان ، به لزوم احترام به حق التاليف انتشار كتاب عقيده دارد.

   وي همچنين عقيده دارد كه » رقص را، في حد نفسه، نمي توان گفت حرام است« ويا اينكه » صوت زن في حد نفسه حرام نيست« . سن بلوغ دختران را با تكيه بر روايت عماره ساباطي سيزده سال قمري مي داند و همچنين تلقيح مصنوعي را با رعايت شرايطي بي اشكال مي خواند.

   او دخالت نظاميان در سياست را » حرام « قلمداد كرده و مي گويد: چگونه مي توان گفت جايز است، در حالي كه مفاسد آن را ما در تركيه، و ورود ارتش به سياست شاهد و ناظر مي باشيم.

در ادامه متن تنقيح شده ي گفت و گوي خيام نامه با آيت الله العظمي يوسف صانعي را مي خوانيد.

*همه ي مردم با هم برابرند  

 *  حضرت آيت الله از اين كه فرصتي براي گفت و گو در اختيارمان قرار داديد سپاس گزاريم. براي آغاز بحث مي خواستيم از نظر جناب عالي نسبت به انتقادات از آراء شما اطلاع يابيم. آيا قول بعضي افراد و گروه ها را در مورد اين كه پيشرفت و ترقي،عقب نشيني در برابر تهاجم فرهنگي غرب است، قبول داريد؟

  - امتياز  علم اين است كه بايد مطلب جديد جايگزين مطالب گذشته شود. اگر تا امروز دانشمندان به آن چه داشتيم اكتفا مي كردند اين پيشرفت امروز را نداشتيم. اگر هر خوبي را كه ديگران دارند ما هم بتوانيم بياوريم و نگوييم اسلام مانع مي شود اين وادادگي است؟ بر اساس آيات قرآني بايد هر آن چه خوب است از هر كسي كه مي توان فرا گرفت. امروز هم بنا بر همين اصل است كه مثلا در نظام جمهوري اسلامي، گوسفند را شبيه سازي مي كنند، قبلا بعضي مي گفتند كه اين كارها، كار خدايي است و شخص مرتكب ، مرتد است و بايد اعدام شود، حتي خاطرم هست كه وقتي براي اولين بار در مرغ  داري ها بحث جوجه كشي مطرح شد، عده اي سرو صدا كردند كه اين كارها دخالت در فعل الهي است! امروز كندن يك درخت از نظر محيط زيست نادرست است و روايات اسلامي ما هم اين را گفته است كه حرام است و تجربه ثابت كرده. پس بايد گفت، اين وادادگي است؟ اين حرف البته جوابش خيلي ساده است بايد عرض كرد كه اجمالا نبايد بگوييم واداده . چون اين سخن مثل پول قلب است و پول قلب هم به خود آدم بر مي گردد.

  * حضرت آيت الله برخي ادعا مي كنند كه آراي فقهي حضرت عالي شاذ و نادر است و به همين علت آن ها را مورد انتقاد قرار مي دهند. نظر شما در اين مورد چيست؟

  - بنده در كتاب هاي مختلف ادله ي احكام صادر شده را بيان كردم. بيست يا سي صفحه در تشريح حكم برابري ديه زن و مرد نوشته ام و در باب سن بلوغ دختران، 36 روايت را بررسي كرده ام، اگر بخواهيم تنها به گفته گذشتگان اكتفا كنيم، بايد همان صد صفحه اوليه فقه شيعه را نگاه داشته و صدها و بلكه هزارها كتاب ديگر را دور بريزيم. اگر بخواهيم به اين حرف ها اعتنا كنيم پس بايد حوزه هاي علميه را بست و فقه شيعه را تعطيل كرد . همه ي اين موارد را بنده در طي سالها تدريس درس خارج فقه در مدرسه ي مباركه فيضيه در مدرسي كه به نام مدرس امام خميني (ره)ناميده مي شود، در حضور فضلا و طلاب كه در ميان آنان مجتهديني نيز بوده‌اند با همه جوانب و مستندات فقهي، بررسي كردند كه برخي از آن دروس به صورت كتاب به چاپ رسيده و برخي از اين نظرات نيز توسط عده‌اي از فضلا به صورت جزوه‌هاي فقه و زندگي جهت استفاده فرهيختگان با   قلمي كه بتواند براي غير طلاب  علو م ديني  نيز مفيد باشد به چاپ رسيده است، كه اين جزوه‌ها در همه زمينه‌هاي حقوقي به چاپ خواهد رسيد. من تعجب مي كنم همه حرف مي زنند كسي اشكال نمي كند، به ما كه مي رسد اشكال مي كنند كه شاذ است!  اين كه مي گويند اين فتاوي قبلا نبوده، سوال من اين است كه مگر ولايت فقيهي كه امام (ره)مطرح كردند قبلا بود؟ همين بحثي كه امروزه بعضي در موردش افراط هم مي كنند، به عنوان بحثي جديد و بنا بر ضرورت جامعه مطرح شد يا مثلا همين جمهوري اسلامي براي اولين بار مطرح گرديد، آيا طرح اين مدل حكومت به پيشنهاد امام (ره) وادادگي بود؟ چون مثلا غربي ها به اين نتيجه رسيده اند كه حكومت مردم بر سرنوشت خويش خوب است و چون ما سابقه تاريخي استبدادي داشته ايم، تن دادن به راي مردم، وادادگي در برابر غرب است؟ يا مثلا همين حوزه هاي علميه كه الان با متدهاي غربي، امتحان برگزار مي كنند، دروس اينترنتي ارائه مي شود و.... . آيا استفاده از اين شيوه ها چون در گذشته نبوده، وادادگي محسوب مي شود؟ نبايد هر آن چه را كه خلاف نظر ما بود وادادگي در برابر بيگانگان و بي پايه و اساس بخوانيم.

*حضرت آيت الله ، فقهاي شيعه در طول تاريخ معاصر از جمله مرحوم شيخ محمد حسين نائيني درباره ي غير شرعي بودن حكومت استبداد و لزوم اخذ مشروعيتِ قدرت از آراء مردم نظراتي داشته اند. نظر جناب عالي در خصوص نقش مردم در حكومت چيست؟

  - مشروعيت اجرا در مصالح عامه كه اسلام حكم خاصي ندارد منحصرا با مردم و نظر اكثريت و توده آنان مي باشد و مشروعيت منوط به آراء و رضايت آنان به طور كلي يا از طريق راي اكثريت است. در جريان انقلاب هم همين حرف ها بود. همان ها كه مي خواستند امام ( سلام ا... عليه) را در حوزه منزوي كنند، مدام حرف مي زدند كه حاج آقا روح ا...، علم كافي به مسائل ندارد و.... 

   نوگرايي ديني، بحث اين روزها نيست، سابقه مفصل دارد. و ليكن مرحوم نائيني عقيده اي داشت كه قدرت را يا عصمت، محدود مي كند و يا مردم.

   * حضرت عالي دادستان اسبق انقلاب اسلامي بوده ايد. ارزيابي شما از دستگاه قضايي كشور چيست؟

 - مشكلات زيادي است... امامي كه ما مي شناسيم چنين دستگاه قضايي را ... ، اگر امام زنده بود، تمام اين فتاوي را قانون مي كردم و همه ي مردم را جذب اسلام مي نمودم، افسوس كه امام ( س) از دنيا رفت.

*حضرت آيت ا...! درباره ي گسترش تشكيلات و فعاليت برخي انجمن ها در خصوص مهدويت، نظير حجتيه و همچنين رونق گرفتن خرافات و ظاهر گرايي ديني در جامعه چه نظري داريد؟

 -  من به اين گروه هاكاري  ندارم ، به نظرم چنين بحث هايي بي فايده است، هر كس بنا بر فهمي كه از دين دارد بايد عمل كند و وظيفه من و شما تنها امر به معروف و نهي از منكر است كه آن هم در حاشيه تحرير نوشته ام فقط در حد نصيحت و ارشاد ، اگر اثر بگذارد. خودتان را هم به دردسر نياندازيد چون بنا هست كه اين بحث ها باشد.

* حضرت آيت ا...!  درباره ي شرايط كنوني جامعه و افزايش حاشيه نشيني ، فقر، فسادهاي اجتماعي و معضلات ديگر مردم به عنوان مرجع تقليد چه عقيده اي داريد؟

  - آن ها كه حرف شان در سيستم اجرايي خريدار دارد بايد در مورد اين قبيل مباحث موضع بگيرند، برويد از آن آقايان سوال كنيد كه با حاشيه نشيني، اعتياد ، قرص هاي نشاط آور و ... چه مي كنند؟ ...البته آن ها جواب هاي استانداردي  دارند ،مثلا مي گويند فلان چيز بايد بشود، اما چگونه ؟ معلوم نيست!

* حضرت آيت الله، ديدگاه شما در مورد فضاي مطبوعاتي كشور چيست؟

 -  بهترين كار درنشريه تان بيان مسائل اسلام است و امروز تنها راه دفاع از اسلام، بيان مباني حقوق بشر در اسلام است، بيان كرامت انسان در اسلام ، چه زن و چه مرد، فرقي ندارد، بايد از حقوق بشر، حرمت انسان و جايگاه والاي آن در دين سخن گفت.

پی نوشت : هفته نامه استانی خیام نامه بیشتر از یک سال است که در شهرستان نیشابور به طور منظم منتشر می شود و مطلب فوق نیز از شماره ۵۱ این نشریه است .